با تولید حدود ۳ میلیون بشکه در روز، ایران همچنان یکی از تولیدکنندگان اصلی اوپک بهشمار میرود؛
افت همزمان تولید و بهای نفت ایران
این افت معادل کاهش تقریبی ۲.۴درصدی نسبت به ماه پیش از آن است؛ رقمی که اگرچه در مقیاس کل تولید اوپک چندان بزرگ بهنظر نمیرسد، اما برای کشوری با سهم بیش از سهمیلیون بشکه در روز، از منظر درآمدی و جایگاه در بازار قابلتوجه است. کاهش ۸۰هزار بشکهای بهمعنای عرضه روزانه کمتر نفت ایران به بازار جهانی است؛ موضوعی که میتواند ناشی از مجموعهای از عوامل عملیاتی، محدودیتهای صادراتی، مدیریت تولید یا شرایط بازار باشد. در عینحال، این کاهش در چارچوب روند کلی اوپک نیز قابلتحلیل است؛ چراکه طبق همین گزارش، کل تولید نفتخام اوپک نیز در ژانویه با افت همراه بودهاست، با اینحال سهم ایران در این کاهش نشان میدهد که روند افزایشی تولید ماههای گذشته در نخستین ماه سال۲۰۲۶ متوقف و بازار وارد مرحلهای از بازتنظیم عرضه شدهاست. این کاهش در حالی رخداده که بر اساس همان گزارش، کل تولید نفتخام اوپک نیز در ژانویه ۲۰۲۶ نسبت به ماه قبل ۱۳۵هزار بشکه در روز افت کرده و به ۲۸میلیون و ۴۵۳هزار بشکه در روز رسیدهاست. به بیان دیگر، افت تولید ایران بخشی از روند عمومی کاهش عرضه درمیان اعضای اوپک بوده، هرچند سهم ایران در این میان قابلتوجه است.
افت قیمت نفت ایران
در بخش قیمتها نیز گزارش اوپک از تعدیل نزولی حکایت دارد. طبق آخرین گزارش این سازمان، بهای هر بشکه نفتخام سنگین ایران در ژانویه۲۰۲۶ با ۵۷سنت کاهش نسبت به ماه قبل، به ۶۰ دلار و ۸۷سنت رسیده و این در حالی است که میانگین قیمت سبد نفتی اوپک در همین ماه ۶۲دلار و ۳۱سنت ثبت شدهاست. کاهش ۵۷ سنتی قیمت نفت سنگین ایران بهمعنای افتی نزدیک به یکدرصد در مقیاس ماهانه است؛ کاهشی که نشان میدهد بازار در آغاز سالمیلادی با فشارهای قیمتی ملایم مواجه بودهاست. این تعدیل نزولی در شرایطی رخداده که بازار جهانی نفت همچنان تحتتاثیر انتظارات مربوط به رشد تقاضای جهانی، وضعیت ذخایر تجاری و رقابت میان تولیدکنندگان قرار دارد. مقایسه این دو عدد نشان میدهد؛ نفت سنگین ایران در ژانویه حدود یکدلار و ۴۴سنت پایینتر از متوسط سبد اوپک معامله شدهاست؛ فاصلهای که میتواند ناشی از ساختار کیفی نفت، شرایط بازارهای مقصد و همچنین تخفیفهای تجاری در بازارهای صادراتی باشد. این اختلاف قیمتی، هرچند محدود بهنظر میرسد، اما در مقیاس صادرات روزانه چندمیلیون بشکهای، اثر مستقیمی بر درآمدهای ارزی کشور خواهدداشت و اهمیت مدیریت بازارهای فروش و شرایط قراردادهای صادراتی را دوچندان میکند.
پیام بازار چیست؟
همزمانی کاهش تولید و افت قیمت، پیام دوگانهای برای بازار دارد. از یکسو کاهش ۸۰هزار بشکهای تولید ایران میتواند بهمعنای محدودیت در عرضه یا مدیریت تولید باشد، اما از سوی دیگر افت قیمت نفت سنگین ایران نشان میدهد بازار همچنان با فشارهای تقاضایی یا رقابت عرضه مواجه است. در سطح کلانتر، کاهش ۱۳۵هزار بشکهای تولید اوپک نشان میدهد سازمان در ماه ژانویه با نوعی تعدیل عرضه روبهرو بودهاست، با اینحال این کاهش به اندازهای نبوده که بتواند از افت قیمت جلوگیری کند؛ موضوعی که نشان میدهد متغیرهای سمت تقاضا و انتظارات بازار نقش پررنگتری در تعیین قیمت داشتهاند.
جایگاه ایران در معادله تولید اوپک
با سطح تولید حدود ۳میلیون بشکه در روز، ایران همچنان یکی از تولیدکنندگان اصلی اوپک بهشمار میرود، با اینحال فاصلهگرفتن از سطح ۳.۲۷میلیون بشکهای ماه قبل نشان میدهد روند افزایشی تولید که در برخی ماههای پیش مشاهده میشد، در ژانویه متوقف شدهاست. برای اقتصاد ایران، هر ۸۰هزار بشکه کاهش تولید در روز، در قیمتهای حدود ۶۰ تا ۶۵ دلار، بهمعنای کاهش بالقوه درآمدی در حدود ۵میلیون دلار در روز است؛ رقمی که در مقیاس ماهانه میتواند به بیش از ۱۲۰میلیون دلار برسد. البته تحقق کامل این عدد به میزان صادرات واقعی، شرایط فروش و هزینههای مبادله بستگی دارد.
فاصله قیمتی با سبد اوپک
ثبت قیمت ۶۰ دلار و ۸۷سنت برای نفت سنگین ایران دربرابر میانگین ۶۲ دلار و ۳۱سنت سبد اوپک، بار دیگر موضوع «تفاوت قیمتی» نفت ایران را برجسته میکند. این فاصله اگرچه در ظاهر محدود است، اما در حجم صادراتمیلیونی روزانه، تاثیر قابلتوجهی بر درآمد ارزی خواهدداشت. کاهش ۵۷ سنتی قیمت نفت سنگین ایران نسبت به ماه قبل نیز نشان میدهد بازار در ژانویه با نوعی تعدیل قیمتی مواجه بودهاست. این افت میتواند ناشی از ترکیبی از عوامل از جمله تحولات اقتصاد جهانی، وضعیت ذخایر تجاری، رقابت تولیدکنندگان و فضای انتظارات در بازارهای آتی باشد.
چشمانداز پیشرو
دادههای ژانویه ۲۰۲۶ نشان میدهد بازار نفت در شرایطی از تعادل شکننده قرار دارد؛ از یکسو کاهش محدود عرضه اوپک و افت تولید برخی اعضا و از سوی دیگر فشارهای قیمتی که مانع از بازگشت نرخها به سطوح بالاتر شدهاست. برای ایران، استمرار تولید در محدوده بالای ۳میلیون بشکه در روز اهمیت راهبردی دارد، اما پایداری این سطح تولید و توان تثبیت قیمتها به عوامل متعددی وابسته است؛ از جمله وضعیت بازار جهانی، سیاستهای اوپک، شرایط تقاضا در اقتصادهای بزرگ و سازوکارهای صادراتی. در مجموع، گزارش ماهانه اوپک در ژانویه ۲۰۲۶ نشان میدهد نفت ایران در نخستین ماه سالمیلادی با افت تولید ۸۰هزار بشکهای و کاهش ۵۷ سنتی قیمت نفت سنگین روبهرو شدهاست؛ تحولی که در کنار کاهش ۱۳۵هزار بشکهای تولید کل اوپک، بیانگر بازاری است که همچنان در حال بازتنظیم میان عرضه، تقاضا و انتظارات قیمتی است.
