اخبار خبرهای روزنامه دنیای اقتصاد

تقریباً سه‌چهارم مدیران‌ عامل در سراسر جهان می‌گویند که آنها تصمیم‌گیرنده اصلی شرکتشان درباره هوش مصنوعی هستند که نشان‌دهنده ضرورت وجود مدیر اجرایی برای اتصال نقاط سازمانی و مدیریتی مورد نیاز این فناوری است. از هر پنج مدیرعامل، چهار نفر در مورد بازگشت سرمایه (ROI) سرمایه‌گذاری‌های هوش مصنوعی نسبت به یک سال گذشته خوش‌بین‌اند. تقریباً همه مدیران‌ عامل بر این باورند که مولفه‌های هوش مصنوعی در سال ۲۰۲۶ بازده قابل‌توجهی دارد.

دنیای اقتصاد: تصور کنید موتور یک تراکتور سنگین، ساعاتی قبل از وقوع یک خرابی پرهزینه و زمان‌بر، خودش وضعیت را گزارش دهد یا یک دروگر نیشکر، به کمک چشم‌های الکترونیکی، تنها علف‌های هرز را هدف بگیرد و از سم‌پاشی بی‌رویه روی گیاه اصلی خودداری کند. این دیگر رویا نیست؛ واقعیتی است که به همت محققان شرکت توسعه نیشکر و صنایع جانبی آن، در حال دگرگون کردن چهره کشاورزی مکانیزه ایران است.

سال ۲۰۲۵، سال هوش مصنوعی بود. فناوری که نه‌تنها دروازه‌های جدیدی را پیش‌روی جهان گشود، بلکه به موتور جدید رشد اقتصادی جهان تبدیل شد. هر یک از کشورها در جهان در میانه اوج‌گیری این فناوری به‌نحوی در تکاپوی بهره‌گیری از هوش مصنوعی برای پیشبرد امور و تثبیت جایگاه جهانی در این حوزه هستند. جایگاه ایران در رقابت جهانی کجاست و آیا کشورمان می‌تواند در این بازار نقشی فعال ایفا کند؟

هوش مصنوعی با شتابی بی‌سابقه در حال بازتعریف شیوه تصمیم‌گیری، سیاست‌گذاری و ارائه خدمات در جهان است؛ فناوری‌ که نه انتخابی لوکس، بلکه ضرورتی گریزناپذیر برای نظام‌های سلامت، اقتصاد و حکمرانی به‌شمار می‌رود. درحالی‌که بسیاری از کشورها با تدوین نقشه راه و چهارچوب‌های نظارتی و اخلاقی، از هوش مصنوعی به‌عنوان موتور تحول بهره می‌برند، ایران در آستانه انتخاب راهبردی قرار دارد. البته تبدیل این فناوری به فرصتی برای جهش بهره‌وری و حل مسائل مزمن، با چالشی تازه در عرصه حکمرانی و اعتماد عمومی روبه‌رو است. گزارش پیش‌رو با نگاهی تحلیلی، ضمن بررسی ضرورت حرکت ایران در مسیر هوش مصنوعی، بر نقش تعیین‌کننده نقشه راه، نظارت موثر و اخلاق‌مداری، به‌ویژه در حوزه حساس سلامت تاکید می‌کند و چشم‌انداز آینده این فناوری را در کشور ترسیم می‌کند.

در سال‌های گذشته، بحث تحول دیجیتال، اتوماسیون و بهره‌گیری از فناوری‌های نو همچون هوش مصنوعی در صنایع مختلف جهان، شتاب بی‌سابقه گرفته، اما جایگاه این مفاهیم در ایران، به‌ویژه در صنایع آهنی، غیرآهنی و زنجیره ارزش معدن، همچنان محل پرسش است؛ اینکه هوش مصنوعی تا چه اندازه توانسته‌ بر بهره‌وری، کاهش ناترازی انرژی، ارتقای ایمنی و افزایش رقابت‌پذیری این صنایع اثر بگذارد، موضوعی است که فعالان صنعت و فناوری دیدگاه‌های گوناگونی درباره آن دارند.

دنیای اقتصاد: هوش مصنوعی تنها یک ابزار فناوری برای تسهیل امور آموزشی نیست. بلکه در نقطه‌ای است که می‌تواند ساختار مدرسه، نقش معلم، و حتی تعریف یادگیری را دچار دگرگونی عمیق کند. این تحول اگر بدون برنامه‌ریزی و آماده‌سازی نهادی رخ دهد می‌تواند به تضعیف سرمایه‌های انسانی و کاهش توان تحلیلی و خلاق نسل آینده بیانجامد، اما اگر آگاهانه و هوشمندانه مدیریت شود، فرصتی است تاریخی برای عدالت آموزشی، شکوفایی استعدادها و پیوند آموزش با آینده مشاغل و صنایع. در این گفت‌ وگو با سارا توکلی بینا، فارغ التحصیل از دانشگاه هاروارد، استاد دانشگاه تهران و مدیر عامل و بنیان‌گذار پلتفرم نسل نو (یک پلتفرم کمک آموزشی برای مدارس در حوزه هوش مصنوعی) ابعاد مختلف این شیفت پارادایمی بررسی شده است.

‌ در سده پانزدهم هجری شمسی، جهان با پدیده‌ای روبه‌رو است که دیگر نمی‌توان آن را فقط جهش در ابزارهای دیجیتال دانست. هوش مصنوعی امروزه به سنگ‌بنای جدید قدرت ملی، امنیت پایدار و بازتعریف جایگاه کشورها در نقشه ژئوپلیتیک تبدیل شده است. ایران با درک این ضرورت حیاتی، در سال ۱۴۰۳ از «سند ملی هوش مصنوعی» رونمایی کرد. سندی بلندپروازانه که می‌کوشد ایران را تا سال ۱۴۱۲ در زمره ۱۰ کشور برتر جهان در این حوزه قرار دهد. اما میان سطورِ زرین این سند و واقعیت‌های جاری در زیرساخت‌های کشور، شکافی عمیق وجود دارد که پرسش‌های جدی را پیش‌روی تحلیلگران قرار می‌دهد.

در عصر رقابت فناورانه، شاخص‌های جهانی هوش مصنوعی به یکی از معیارهای مهم سنجش قدرت نرم و آمادگی دیجیتال کشورها تبدیل شده‌اند. رتبه ایران در این ارزیابی‌ها نه‌تنها بازتابی از توان ملی در بهره‌گیری از فناوری‌های نوین است، بلکه نقش مهمی در جایگاه کشور در مناسبات علمی، اقتصادی و سیاسی بین‌المللی ایفا می‌کند.

افزایش استفاده از فناوری هوش مصنوعی در تمامی جنبه‌های زندگی انسان با چالش‌های مختلفی همراه است؛ از جمله نگرانی‌های امنیتی، اخلاقی و حریم خصوصی. مسائلی مانند رعایت حق تکثیر داده‌ها، شفافیت و عدالت باید در روش‌های هوش مصنوعی مدنظر قرار گیرند. همچنین نگرانی‌های امنیتی مربوط به سایبری، تقلب و تقلید در استفاده از هوش مصنوعی و هوش مصنوعی مولد وجود دارد.

در عصر حاضر، هوش مصنوعی (AI) به‌سرعت در حال تغییر چهره جهان است و از آزمایشگاه‌های تحقیقاتی به بطن زندگی روزمره و صنایع مختلف راه یافته است. این فناوری نه‌فقط مرزهای علمی را جابه‌جا می‌کند، بلکه در حال بازتعریف اقتصاد، فرهنگ و روابط بین‌الملل است. در این میان، رویدادها و نمایشگاه‌های تخصصی نقش حیاتی در ترویج، شبکه‌سازی و پیشبرد این حوزه ایفا می‌کنند.

وزارت صمت در سال‌های گذشته از چرخه تصمیم‌گیری در حوزه‌های موثر بر صنعت و معدن همانند تخصیص انرژی (برق و گاز) به کارخانه‌ها و برگشت ارز ناشی از صادرات کنار گذاشته شده و تاثیر چندانی در تصمیم‌گیری‌های موثر بر وضعیت صنعت و معدن ندارد. در حوزه ارزی، به‌‌رغم حجم قابل‌توجه صادرات از سوی بخش صنعت و معدن کشورمان در سنوات گذشته، وزارت صمت تاثیری بر تصمیم‌گیری‌های ارزی نداشته است. از ۵/۵۸ میلیارد دلار صادرات غیرنفتی در سال ۱۴۰۳، نزدیک ۹/۱۹ میلیارد دلار متعلق به حوزه صنعت و معدن است.

هوش مصنوعی نه‌تنها گزینه، بلکه ضرورت استراتژیک برای آینده ایران است. با دارا بودن ظرفیت علمی بالا، نیروی انسانی جوان و متخصص و بازار داخلی بزرگ، ایران ظرفیت بی‌نظیری برای تبدیل شدن به قطب هوش مصنوعی در منطقه را دارد. ایران در نقطه تاریخی حساس قرار دارد. هوش مصنوعی در حال تبدیل شدن به فناوری همه‌جانبه است که تمامی جنبه‌های زندگی، اقتصاد، و قدرت ملی را متحول می‌کند. کشورهایی که در این حوزه پیشتاز شوند، نه‌تنها اقتصادهای پیشرفته‌تری دارند، بلکه در تعریف آینده بشر نیز نقش‌آفرین هستند.

مدیرعامل توانیر با بیان اینکه ارزش معاملات برق (تابلوی سبز و آزاد) در ۹ ماه ابتدایی سال جاری بیش از ۳۷ هزار میلیارد تومان برآورد می‌شود، تاکید کرد: با تابلوهای جدید بورس انرژی، معاملات برق کارآمد و شفاف می‌شود. مصطفی رجبی‌مشهدی، رئیس هیات‌مدیره و مدیرعامل توانیر، با اعلام اینکه ارزش معاملات برق (تابلوی سبز و آزاد) در ۹ ماه ابتدایی سال جاری از ۳۷ هزار میلیارد تومان فراتر رفته است، بر استفاده از ظرفیت‌های موجود تابلوهای جدید بورس انرژی برای شفافیت مبادلات برق و کاهش ریسک خریداران و فروشندگان برق و توسعه سرمایه‌گذاری در صنعت برق تاکید کرد.

صنعت سیمان ایران، صنعتی راهبردی، زیرساخت‌محور و ریشه‌دار است که طی نزدیک به یک قرن، نقشی تعیین‌کننده در توسعه اقتصادی و عمرانی کشور ایفا کرده و امروز نیز یکی از پایه‌های اصلی تولید ملی به شمار می‌رود. با این حال، تداوم ایفای این نقش در شرایط کنونی کشور، مستلزم عبور از الگوهای سنتی مدیریت و حرکت به‌سوی رویکردهای نوین بهره‌برداری و تصمیم‌سازی است.

دنیای اقتصاد: صنعت سیمان ایران، صنعتی انرژی‌بر، سرمایه‌محور و زیر فشار فزاینده الزامات زیست‌محیطی، در آستانه یک چرخش راهبردی قرار گرفته است؛ چرخشی که از مدیریت سنتی و تصمیم‌گیری‌های تجربی فاصله می‌گیرد و به سمت حکمرانی داده‌محور، هوشمندسازی فرآیندها و کاهش کربن حرکت می‌کند. در این میان، هوش مصنوعی و هوش تجاری به ابزارهای جانبی محدود نمی‌مانند، بلکه به ستون‌های اصلی تحول دیجیتال تبدیل می‌شوند؛ تحولـی که از خط تولید و کوره دوار آغاز می‌شود، زنجیره تأمین و بازار را در بر می‌گیرد و نهایتاً آینده پایداری صنعت سیمان را بازتعریف می‌کند.

موسسه آکسفورد اینسایتس از سال ۲۰۱۷، شاخص آمادگی هوش مصنوعی دولت را با هدف ترسیم چشم‌انداز جهانی آمادگی هوش مصنوعی تهیه و تدوین کرده و چگونگی پذیرش و مدیریت هوش مصنوعی از سوی دولت‌ها را روشن کرده است. به‌عنوان تنها شاخص جهانی که به‌طور خاص بر نقش دولت متمرکز است، این شاخص دیدگاه جامعی از چگونگی توانمندسازی و مدیریت هوش مصنوعی از سوی نهادهای دولتی ارائه می‌دهد، ضمن اینکه اهمیت همکاری با بخش خصوصی و دانشگاه‌ها را نیز به رسمیت می‌شناسد.

درحالی‌که جهان با سرعتی سرسام‌آور در حال عبور از دروازه‌های انقلاب صنعتی چهارم است و اقتصادهای پیشرو، سهمشان را از کیک چند تریلیون‌دلاری هوش مصنوعی تثبیت می‌کنند، اکوسیستم فناوری ایران در موقعیتی متناقض و پرچالش گرفتار شده است. هوش مصنوعی دیگر کالای لوکس یا انتخاب فانتزی برای صنایع پیشرفته نیست، بلکه به شرط بقا و مولفه اصلی رقابت‌پذیری در بازارهای جهانی تبدیل شده است. بااین‌حال، شواهد میدانی و آمارهای بین‌المللی از وجود گسل عمیق در ساختار اقتصاد دانش‌بنیان در کشورمان حکایت دارند. از یک‌سو، دانشگاه‌های ایران به‌عنوان موتور محرک تولید علم، سالانه هزاران مهندس و متخصص طراز اول تربیت می‌کنند و در شاخص‌های تولید مقاله و مستندات علمی، رتبه‌های درخشانی را در سطح جهانی به خودشان اختصاص داده‌اند. اما از سوی دیگر، وقتی نوبت به شاخص‌های کاربردی‌سازی، آمادگی جذب فناوری و نفوذ در صنعت می‌رسد، ایران به رتبه‌های انتهایی جدول سقوط می‌کند. شکاف معنادار میان ظرفیت علمی و واقعیت اقتصادی، پرسش‌های نگران‌کننده‌ای را پیش‌روی سیاست‌گذاران و فعالان بخش خصوصی قرار داده است. به همین منظور در گفت‌وگو با داوود ادیب، رئیس هیات‌مدیره انجمن شرکت‌های فناور هوش مصنوعی و اقتصاد دیجیتال ایران، تلاش کردیم لایه‌های پنهان این وضع را واکاوی کنیم.

هوش مصنوعی دیگر «فناوری‌ نو» در کنار سایر فناوری‌ها نیست، بلکه به‌تدریج در حال تبدیل شدن به زیرساخت نامرئی نظم جدید جهانی است. همان‌گونه که راه‌آهن، برق و سپس اینترنت، نه‌فقط شیوه تولید، بلکه نسبت دولت، بازار و جامعه را دگرگون کردند، هوش مصنوعی نیز در حال بازتعریف مفاهیمی همچون بهره‌وری، قدرت اقتصادی، امنیت ملی، رقابت‌پذیری و حتی حاکمیت است. در چنین شرایطی، کشورها نه صرفاً بر سر «نوآوری»، بلکه بر سر جایگاه خودشان در سلسله‌مراتب آینده جهان رقابت می‌کنند.

گزارش شاخص استنفورد درباره وضع هوش مصنوعی در سال ۲۰۲۵ (Stanford’s AI Index Report) در دورانی منتشر می‌شود که هوش مصنوعی از فناوری نوظهور به نیروی دگرگون‌کننده در اقتصاد، علم و فرهنگ جهانی تبدیل شده است. گزارش ۲۰۲۵ بیش از هر زمان دیگری بر شکاف عمیق میان توانایی‌های فنی هوش مصنوعی و بلوغ اکوسیستم حاکمیتی آن تاکید دارد.

هوش مصنوعی در سال‌های گذشته به یکی از مهم‌ترین پیشران‌های تحول در نظام‌های سلامت جهان تبدیل شده است. این فناوری، که زمانی تنها در حد مفهوم آینده‌نگرانه مطرح بود، امروز در حوزه‌هایی همانند تشخیص بیماری، مدیریت هزینه‌های درمان، افزایش بهره‌وری و بهبود تصمیم‌گیری‌های کلان سلامت، نقشی تعیین‌کننده ایفا می‌کند. بررسی نقش و کارکردهای هوش مصنوعی در بیمه سلامت و ارائه چهارچوبی برای نظام بیمه سلامت ایران حائز اهمیت است، زیرا ظرفیت‌های این فناوری را برای تحول در نظام بیمه سلامت در کشورمان تبیین می‌کند.

ایران در گزارش فناوری سال ۲۰۲۵ آنکتاد با رتبه ۷۲ از ۱۶۶ کشور، پتانسیل بالایی در پژوهش و هوش مصنوعی دارد، اما با چالش‌هایی در زیرساخت و مهارت‌های تخصصی روبه‌روست. گزارش کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل متحد (UNCTAD) که در سال ۲۰۲۵ منتشر شده، قدرت دگرگون‌کننده هوش مصنوعی و ظرفیت آن را برای پر کردن یا افزایش شکاف میان کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه بررسی می‌کند.

ایسنا: فهرست نامزدهای نهایی نود و هشتمین دوره جوایز سینمایی اسکار در ۲۴شاخه اعلام شد و نام سینماگران ایرانی با چند اثر در میان نامزدها به چشم می‌خورد.

«رویای مردان ایرانی» نوشته ماردین ابراهیم با ترجمه مریوان حلبچه‌ای به چاپ رسید. داستان از انگلستان امروزی شروع می‌شود و بعد به ایران، ترکیه و عراق می‌رسد، شخصیت‌های اصلی داستان از شرق آسیا تا شرق اروپا و از غرب آسیا تا غرب اروپا را درمی‌نوردند، به‌ویژه کردستان عراق و ایران را، و رخدادهای چند دهه پایانی قرن گذشته میلادی را در اصفهان، خراسان، آناتولی و آربائیلو روایت می‌کنند. نویسنده تاریخ مردمان این سرزمین‌ها را به چالش می‌کشد و بر خشونت و تعصب و ناصبوری‌شان می‌تازد.

دنیای اقتصاد: کتاب «گنجور، قدرت بی‌نهایت کوچک‌ها: شناخت اجتماعی وب‌سایت گنجور» نوشته مهدی سلیمانیه منتشر شد. این کتاب یک مطالعه اجتماعی و فرهنگی است و به تحلیل پدیده‌ وبسایت گنجور (https://ganjoor.net) می‌پردازد. گنجور یک پروژه‌ غیرانتفاعی و مشهور در حوزه‌ ادبیات فارسی و شعر کلاسیک است که با مشارکت جمعی کاربران توسعه یافته است. کتاب به بررسی این موضوع می‌پردازد که چگونه یک پروژه‌ داوطلبانه و به ظاهر کوچک (با شروع از یک وبلاگ شخصی) می‌تواند به یک منبع بزرگ و تاثیرگذار فرهنگی تبدیل شود.

تیک‌تاک در چارچوب توافقی که با میانجی‌گری دونالد ترامپ انجام شد، یک واحد امنیت داده در ایالات متحده ایجاد کرده است؛ اقدامی که به این اپلیکیشن محبوب اجازه می‌دهد در آمریکا به فعالیت خود ادامه دهد و به یک مناقشه ژئوپلیتیک چندساله بر سر سرنوشت آن پایان می‌دهد.

شرکت مادر چینی اپلیکیشن محبوب ویدئویی اعلام کرد گروهی از سرمایه‌گذاران غیرچینی یک «تیک‌تاک آمریکایی» ایجاد خواهند کرد تا از ممنوعیت فدرال جلوگیری شود. تیک‌تاک روز پنج‌شنبه اعلام کرد که مالک چینی آن، بایت‌دنس، با گروهی از سرمایه‌گذاران غیرچینی به توافق رسیده است تا یک تیک‌تاک جدید مخصوص ایالات متحده ایجاد کنند؛ توافقی که به یک کشمکش حقوقی شش‌ساله پایان می‌دهد؛ کشمکشی که در جریان آن، این اپلیکیشن توسط کنگره ممنوع شد و به بخشی از بازی‌های سیاسی میان دو ابرقدرت جهانی تبدیل شد.

تیک‌تاک اعلام کرد به توافقی دست یافته است که به این اپلیکیشن فوق‌محبوب ویدئوهای کوتاه اجازه می‌دهد به فعالیت خود در ایالات متحده ادامه دهد.این توافق پس از سال‌ها کشمکش میان واشنگتن و پکن حاصل شده است؛ اختلافی که از دوره نخست ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ آغاز شد، زمانی که او به‌دلیل نگرانی‌های امنیت ملی تلاش کرد تیک‌تاک را ممنوع کند، اما موفق نشد.

پس از دو هفته قطعی کامل اینترنت بین‌الملل، از پنج‌شنبه شب دوم بهمن‌ماه، برخی کاربران اینترنت همراه به‌صورت محدود، مقطعی و با سرعت پایین به شبکه جهانی متصل شدند. با این حال، اینترنت عمومی همچنان قطع است و منابع معتبر داخلی و بین‌المللی این وضعیت را تایید می‌کنند. کارشناسان این دسترسی‌ها را آزمایشی، مدیریت‌شده و انتخابی می‌دانند.

دنیای اقتصاد: تیک‌‌تاک سرانجام از توافقی خبر داد که به سال‌ها بلاتکلیفی این پلتفرم در آمریکا پایان می‌دهد. بر این اساس سهام عمده فعالیت‌های تیک‌تاک در ایالات‌متحده واگذار شده و نهادی جدید با مالکیت اکثریت آمریکایی برای اداره این اپلیکیشن تشکیل شده است؛ نهادی که سهم اصلی آن در اختیار دو غول بزرگ فناوری یعنی اوراکل و سیلورلیک قرار دارد. این توافق در چارچوب فرمان اجرایی دونالد ترامپ انجام شده و تهدید ممنوعیت فعالیت تیک‌تاک از ژانویه ۲۰۲۵ را عملا منتفی کرده است. البته باید یادآور شد که آنچه امروز به عنوان یک توافق شرکتی معرفی می‌شود در واقع نقطه پایان یکی از پیچیده‌ترین مناقشات فناوری، امنیتی و سیاسی سال‌های اخیر آمریکاست.

دنیای اقتصاد: هوش مصنوعی در سال‌‌‌های اخیر مسیر شگفت‌انگیزی را پیموده است. از پاسخ‌‌‌گویی به پرسش‌‌‌ها و خلاصه‌‌‌سازی متون تا تولید کد و تحلیل داده‌‌‌ها، مدل‌‌‌های بنیادین به توانمندی‌‌‌های چشمگیری دست یافته‌‌‌اند. اما بیشتر این سامانه‌‌‌ها هنوز به عنوان ابزارهای فردی عمل می‌‌‌کنند که با یک کاربر در یک زمان تعامل دارند و برای انجام کارهای پیچیده‌‌‌تر مانند هماهنگی میان افراد با اهداف متنوع، مدیریت تصمیمات بلندمدت یا حفظ انسجام گروهی طراحی نشده‌‌‌اند. این خلأ دقیقا همان نقطه‌‌‌ای است که هیومنز‌‌‌اند آن را به عنوان مرز بعدی توسعه هوش مصنوعی می‌‌‌بیند.