برق پایدار؛ شرط لازم رشد اقتصادی
بر اساس این گزارش، تقاضای جهانی برق در ادامه دهه جاری بهطور متوسط سالانه بیش از ۳.۵درصد رشد خواهد کرد؛ نرخی که بهمراتب سریعتر از رشد تقاضای کل انرژی است. آژانس بینالمللی انرژی این روند را نشانهای از ورود جهان به «عصر برق» میداند؛ عصری که در آن برق به رکن اصلی رشد اقتصادی، صنعتی و فناورانه بدل میشود.
این افزایش تقاضا تحتتاثیر چند عامل کلیدی شکل گرفتهاست: رشد مصرف برق در بخش صنعت، گسترش خودروهای برقی، افزایش استفاده از سامانههای سرمایشی، و توسعه شتابان مراکز داده و فناوریهای مبتنی بر هوش مصنوعی. هرچند اقتصادهای نوظهور و در حال توسعه همچنان موتور اصلی رشد تقاضای برق هستند، اما نکته قابلتوجه گزارش این است که مصرف برق در اقتصادهای پیشرفته نیز پس از حدود ۱۵ سال رکود، دوباره وارد مسیر صعودی شده و تا سال ۲۰۳۰ حدود ۲۰درصد از رشد کل تقاضای جهانی برق را به خود اختصاص خواهد داد.
گزارش نشان میدهد؛ در سمت عرضه تولید برق از منابع تجدیدپذیر (با محوریت توسعه انرژی خورشیدی) اکنون در آستانه پیشیگرفتن از زغالسنگ قرار دارد و بر اساس دادههای موجود، این دو منبع در سال ۲۰۲۵ تقریبا به سطح برابری رسیدهاند. تولید برق هستهای نیز به رکوردی تاریخی دست یافتهاست. برآیند این تحولات آن است که تا پایان دهه جاری، ۵۰درصد از برق جهان از محل انرژیهای تجدیدپذیر و هستهای تامین خواهد شد؛ سهمی که در حال حاضر حدود ۴۲درصد است. در عین حال، تولید برق با گاز طبیعی نیز تا سال ۲۰۳۰ افزایش پیدا میکند؛ رشدی که عمدتا ناشی از افزایش تقاضای برق در ایالات متحده و جایگزینی گاز بهجای نفت در تولید برق خاورمیانه است.
در مقابل، تولید برق با زغالسنگ در سطح جهانی روندی کاهشی دارد و پیشبینی میشود تا پایان دهه به سطح سال۲۰۲۱ بازگردد. نتیجه این جابهجاییها این است که انتشار دیاکسیدکربن بخش برق در فاصله ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ تقریبا ثابت باقی بماند. با این حال، آژانس بینالمللی انرژی هشدار میدهد که رشد تقاضا، افزایش سهم منابع وابسته به شرایط جوی و تغییر الگوهای مصرف برق، فشار بیسابقهای بر شبکههای برق وارد کردهاست. در حال حاضر، بیش از ۲۵۰۰ گیگاوات پروژه مرتبط با انرژیهای تجدیدپذیر، ذخیرهسازی و مصرفکنندگان عمده برق مانند مراکز داده، در صف اتصال به شبکهها معطل ماندهاند. گزارش تاکید میکند که با توسعه شبکهها، بهکارگیری فناوریهای تقویتکننده شبکه و اصلاحات مقرراتی، امکان جذب سریع حدود ۱۶۰۰ گیگاوات از این پروژهها وجود دارد.
کیسوکه ساداموری، مدیر بازارها و امنیت انرژی آژانس بینالمللی انرژی، با اشاره به فضای پرابهام حاکم بر بازارهای جهانی انرژی تاکید میکند: «با وجود همه عدمقطعیتها، یک نکته قابلتوجه است؛ تقاضای جهانی برق با شتابی بهمراتب بالاتر از دهه گذشته در حال افزایش است.» به گفته او، پاسخ موثر به این موج تقاضا مستلزم افزایش دستکم ۵۰درصدی سرمایهگذاری سالانه در شبکههای برق تا سال ۲۰۳۰ و همزمان، تقویت انعطافپذیری، امنیت و تابآوری زیرساختهای برق در سطح جهانی است.همچنین افزایش قیمت برق به یکی از نگرانیهای اصلی خانوارها و صنایع در بسیاری از کشورها بدل شدهاست، از اینرو سیاستگذاران ناچارند همزمان با جذب سرمایهگذاری جدید، بر کارآیی، انعطافپذیری و تابآوری کل زنجیره برق (از تولید تا مصرف) تمرکز کنند.
