نقشآفرینی فولاد مبارکه در تراز ارزی و توسعه ملی
در این باره نگاهی به تازهترین آمار صادرات گروه فولاد مبارکه نشان میدهد این مجموعه همچنان یکی از بازیگران اصلی میدان صادرات غیرنفتی است. ارزش صادرات این گروه در ۱۰ماهه سال ۱۴۰۴ به ۸۶۰میلیون دلار رسیده؛ رقمی که در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته (۵۹۰میلیون دلار) رشد ۴۵ درصدی را ثبت کرده است. برآوردها نیز حاکی از آن است که تا پایان سال، صادرات این مجموعه از مرز یکمیلیارد دلار عبور خواهد کرد.
این رشد در شرایطی رقم خورده که بازارهای جهانی فولاد با نوسان قیمتها و رقابت فشرده مواجه هستند و تولیدکنندگان داخلی نیز با محدودیتهای انرژی و چالشهای ارزی دستوپنجه نرم میکنند. با این حال فولاد مبارکه تلاش کرده با تمرکز بر محصولات با ارزش افزوده بالاتر و حفظ بازارهای صادراتی خود، روند ارزآوری را حفظ کند.
سعید زرندی، مدیرعامل فولاد مبارکه نیز در ترسیم چشمانداز این مجموعه از هدفگذاری برای دستیابی به درآمد ۱۵میلیارد دلاری در افق دهساله خبر داده و تاکید کرده است که توسعه فولادهای ویژه در کانون این برنامه قرار دارد. او با اشاره به جایگاه دهم ایران در تولید فولاد جهان، ارتقای رتبه کشور به جایگاه هفتم را دستیافتنی میداند البته مشروط به آنکه زیرساختها متناسب با این مسیر تقویت شود.
ارزآوری توام با جلوگیری از خروج ارز
صادرات، مهمترین مسیر ورود ارز به کشور است، اما تصویر کامل نقش فولاد مبارکه در اقتصاد ملی زمانی روشن میشود که بُعد دوم این ماجرا یعنی «جلوگیری از خروج ارز» نیز مورد توجه قرار گیرد، موضوعی که با سیاست بومیسازی قطعات و تجهیزات صنعتی گره خورده است.
به اذعان بسیاری از صاحبنظران صنعت فولاد، فولاد مبارکه موتور محرکه بومیسازی در صنایع فولادی کشور بوده است. نخستین واحد بومیسازی در صنعت فولاد ایران در این شرکت راهاندازی شد و پس از آن، دانش و تجربه حاصل از این فرآیند با سایر فولادسازان و صنایع کشور به اشتراک گذاشته شد.
این رویکرد تنها به کاهش وابستگی ختم نشد، بلکه به ایجاد یک اکوسیستم صنعتی متکی بر توان داخلی منجر شد، اکوسیستمی که در آن شرکتهای دانشبنیان، سازندگان داخلی و نیروهای متخصص جوان نقشآفرینی میکنند.
دستاوردهای بومیسازی در سال گذشته، تصویری کمنظیر از ظرفیت داخلی کشور ارائه میدهد. در سال ۱۴۰۳، تعداد ۹۶۷ قطعه و تجهیز پیچیده با فناوری پیشرفته برای نخستینبار در داخل کشور طراحی و ساخته شد؛ اقدامی که صرفهجویی ارزی معادل ۱۶.۵میلیون یورو را به همراه داشت.
همچنین حدود ۹۰ درصد از نیازهای فولاد مبارکه از داخل کشور تامین شد، رقمی که نشاندهنده عمق نفوذ زنجیره تامین داخلی در یکی از بزرگترین مجتمعهای صنعتی کشور است.
بخش قابل توجهی از این تجهیزات، ماشینهای اصلی خطوط ریختهگری، احیا و نورد را شامل میشود؛ تجهیزاتی که توقف یا اختلال در عملکرد آنها میتواند زیانهای سنگینی به تولید تحمیل کند. اعتماد به تولید داخلی در چنین سطحی، نشاندهنده عبور صنعت از مرحله مونتاژ و ورود به فاز طراحی و مهندسی پیشرفته است.
دامنه این اقدامات، طیف وسیعی از تجهیزات حیاتی را دربر گرفته است از قیچی واحد نورد گرم و سیستم اسپیره بازکن نورد سرد گرفته تا اسیلاتور واحد ریختهگری مداوم، اسپیندلهای نورد گرم، گیربکسهای فرآیندی واحد احیای مستقیم، سقف کوره فولادسازی، موتور ۶ مگاوات مجتمع سبا و بویلر واتر تیوب واحد اکسیژن که البته تجهیزاتی نظیر مبدلهای حرارتی، بانکهای خازنی، کابلهای آبگرد، پمپهای عمودی و افقی، مجموعه رولها و سگمنتهای بریکتسازی و سرند دبلدک گندلهسازی نیز در فهرست این پروژهها قرار دارند. بومیسازی چنین تجهیزاتی نهتنها صرفهجویی ارزی ایجاد کرده، بلکه ریسک توقف خطوط تولید و وابستگی به تامینکنندگان خارجی را به شکل محسوسی کاهش داده است.
از پیشپرداخت تا سرمایهگذاری مشترک
گفتنی است در فرآیند بومیسازی فولاد مبارکه، صرفا تولید قطعات به عنوان هدف اصلی مورد توجه قرار نگرفته، بلکه شکلگیری یک مدل حمایتی منسجم برای رشد شرکتهای دانشبنیان و سازندگان داخلی نیز در این فرآیند از سرمایهگذاری تا ساخت، مدنظر قرار میگیرد.
این شرکت با اقداماتی همچون اشتراک دانش طراحی، بهرهبرداری و تعمیرات، تسهیل ورود شرکتهای دانشبنیان به فهرست تامینکنندگان، پرداخت پیشپرداختهای بالاتر از روال معمول، خریدهای تضمینی و بلندمدت و حتی سرمایهگذاری مشترک در تولید محصولات، عملا نقش یک حامی راهبردی را ایفا کرده است.
پذیرش ریسک استفاده از محصولات داخلی در خطوط تولید با وجود احتمال توقف و عدمالنفع، نشاندهنده رویکردی فراتر از یک تصمیم اقتصادی کوتاهمدت و بیانگر نگاه توسعهمحور این مجموعه است.
پیشران توسعه صنعتی و ارزی کشور
ترکیب دو مولفه «افزایش صادرات» و «کاهش وابستگی ارزی» موجب شده فولاد مبارکه نقشی فراتر از یک بنگاه صنعتی ایفا کند. این شرکت همزمان در حال تقویت تراز ارزی کشور از دو مسیر است. از یکسو با رشد ۴۵ درصدی صادرات و نزدیک شدن به عبور از مرز یکمیلیارد دلار، ارزآوری مستقیمی برای کشور ایجاد میکند و از سوی دیگر، با بومیسازی گسترده تجهیزات پیشرفته، مانع از خروجمیلیونها یورو ارز میشود.
در شرایطی که اقتصاد ایران بیش از هر زمان دیگری نیازمند تقویت پایههای تولید صادراتمحور و کاهش وابستگی ارزی است، تجربه فولاد مبارکه میتواند الگویی برای سایر صنایع کشور باشد.
افق پیشرو؛ از رتبه دهم تا هفتم جهان
به گفته مدیرعامل فولاد مبارکه، چشمانداز ترسیمشده برای دستیابی به درآمد ۱۵میلیارد دلاری، تنها در سایه تداوم همین رویکرد دوگانه قابل تحقق است که توسعه صادرات محصولات با ارزش افزوده بالا و تعمیق بومیسازی در زنجیره تولید انجام پذیرد.
اگر زیرساختهای انرژی، حملونقل و تامین مالی متناسب با این رشد توسعه پیدا کند، دستیابی ایران به جایگاه هفتم تولید فولاد جهان دور از دسترس نخواهد بود، جایگاهی که میتواند نقش صنعت فولاد را در معادلات اقتصادی منطقه و جهان پررنگتر کند.
